Bí mật giúp bạn sử dụng sức mạnh của màu sắc trong nguyên lý design thị giác

Màu sắc trong thiết kế được sử dụng luôn phải có chủ ý của nó, bạn không thể tùy tiện thêm một chút đỏ lên logo chỉ vì bạn thích màu đỏ, phải không?

Chờ chút! Nếu bạn quan tâm đến logo thì bài viết dưới đây dành cho bạn:

6 Nguyên tắc cần tuân thủ trong thiết kế logo

Nếu là một người bình thường bạn có thể không cần quá quan tâm về màu sắc, nhưng đôi khi biết một chút màu sắc bạn có thể phối đồ đẹp hơn, chọn nội thất dễ hơn, sơn nhà hay mua giấy dán tường có thẩm mỹ,…

Màu sắc len lỏi trong mọi ngóc ngách đời sống, trong mọi thứ mà chúng ta nhìn thấy cho nên đối với một nhà thiết kế, màu sắc vô cùng quan trọng và luôn có một sức mạnh đặc biệt.

Đó là lý do màu sắc luôn nằm trong chương trình học của designer hay họa sĩ, nhà thiết kế thời trang,… Hiểu màu sắc sẽ mang lại cho bạn những bản thiết kế hay tác phẩm nghệ thuật có giá trị cao.

“Mọi người quyết định họ có thích sản phẩm trong 90 giây hay không. 90% quyết định đó chỉ dựa trên màu sắc”

Có lẽ bạn ít khi để ý, khi bạn đi vào một siêu thị, nhìn vào các kệ chứa hàng trăm lon và chai nước ngọt khác nhau và bạn cố gắng tìm 1 lon Coca để mua, bạn tìm kiếm điều gì đầu tiên? Có phải là dòng chữ trên các kệ? Hoàn toàn không, thứ bạn để ý tìm đầu tiên đó là lon nước nào có màu đỏ, phải không?

Màu sắc là thứ có sức mạnh khiến bạn ngạc nhiên nhưng bí mật để sử dụng nó bạn đã biết chưa? Người ta chỉ cho bạn cách phối màu sắc nhưng làm sao để có những cách phối đấy thì lại ít đề cập đến.

Đừng lo, chúng tôi sẽ bật mí cho bạn những nguyên tắc giúp bạn sử dụng sức mạnh màu sắc hiệu quả nhất trong thiết kế. Nhưng trước hết, bạn cần biết rằng, bài viết này sử dụng rất nhiều khái niệm cho dân chuyên ngành, cho nên nó không thật sự phù hợp nếu bạn đang không theo những lĩnh vực như thiết kế, kiến trúc, thời trang, họa sĩ,… Hãy cân nhắc đọc tiếp bạn nhé!

Điều gì làm nên màu sắc?

Đôi con mắt và não bộ là lăng kính thiên tạo đầu tiên giúp con người nhìn thấy màu sắc. Màu sắc là ánh sáng. Không có ánh sáng thì không có màu sắc .

Có thể bạn cần:

Ánh sáng là một dạng năng lượng có tính nhị nguyên: vừa là hạt lại vừa là sóng điện từ với các bước sóng khác nhau (Tìm hiểu kỹ hơn bước sóng của các màu sắc tại Nguyên lý design thị giác – Nguyễn Hồng Hưng).

Ánh sáng tự nó không có màu sắc. Phổ sóng điện từ rất rộng, trải dài từ các sóng radio có bước sóng cỡ hàng trăm ngàn km, tới các sóng tia X, tia gamma với bước sóng ngắn hơn 1 phần ngàn tỉ meter (10-12 m, hay 1 phẩn ngàn nanometer, nm). Trong dải phổ sóng điện từ với những bước sóng dài bát ngát đó, phần phổ của ánh sáng mắt người có thể nhìn thấy chỉ chiếm một phần không đáng kể, từ 780 nm xuống tới 380 nm.

Ánh sáng chui vào mắt người qua thủy tinh thể, rồi hội tụ trên võng mạc. Các vật trong tự nhiên tự chúng không có màu sắc, mà chỉ hấp thụ, truyền tải và phản xạ ánh sáng chiếu vào chúng. Vì tính chất hấp thụ, truyền, và phản xạ ánh sáng của vật này khác tính chất này ở vật khác, khi ánh sáng phản xạ từ các vật khác nhau chui vào mắt ta, các tế bào nón và que trên võng mạc ghi nhận các bước sóng ánh sáng khác nhau từ các vật khác nhau. các tín hiệu về tỉ số giữa các vùng sóng và sáng – tối được truyền qua thần kinh thị giác lên não để được xử lý như các màu khác nhau trong phổ ánh sáng nhìn thấy được như sau:

Khi hiểu bước sóng của các màu sắc, bạn sẽ hiểu thêm nhiều kiến thức khác như quá trình đối lập màu sắc (điều này đặc biệt hữu ích khi sử dụng màu). Có 3 kênh màu đối lập (><) liên lạc bằng điện hoá với não: đỏ >< lục, lam >< vàng, và đen >< trắng. Các màu đối lập không bao giờ được cảm nhận cùng nhau. Khi nhìn ranh giới giữa hai màu đỏ và lục (cùng tone) đặt cạnh nhau, ta thấy ranh giới này nhấp nháy, mà ta gọi là màu “đánh nhau”.

Bí mật giúp bạn sử dụng sức mạnh của màu sắc trong nguyên lý design thị giác
Nhìn tập trung khoảng 30 giây vào chấm đỏ ở mi mắt cô gái trong bức hình âm bản bên trái, sau đó nhìn tập trung vào dấu “x” trên nền trắng bên phải sẽ thấy hình dương bản chân dung cô gái.

Điều quan trọng ở đây là mắt người rất nhạy cảm với các màu đỏ, vàng, lục, lam, đen và trắng, được coi là 6 màu sơ cấp (primary colors) trong lý thuyết quá trình đối lập màu sắc. Vì thế các tổ hợp của 3 ánh sáng đỏ, lục và lam với cường độ khác nhau có thể tạo ra trải nghiệm về các màu khác nhau trong não người. Đó là bản chất của các mô hình nhằm tạo nên các hoà sắc từ 3 màu đỏ (R), lục (G) và lam (B) theo lý thuyết cộng màu, hay cyan (C) – màu giữa lục và lam, magenta (M) – màu giữa tím và đỏ, và vàng (Y)  theo lý thuyết trừ màu.

Nghiên cứu nguyên lý thị giác sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về các nguyên tắc pha màu mà chúng tôi đề cập ở phần sau.

6 cách pha màu thông dụng?

Nếu bạn có ý định học thiết kế hay tìm hiểu thiết kế hẳn không xa lạ với khái niệm “bánh xe màu sắc” cho nên trong bài viết này chúng tôi không giải thích về khái niệm này, bạn có thể tìm hiểu nó trên google nhé.

Bánh xe màu sắc (hay vòng tròng màu sắc) đó là nền tảng cơ bản trong thiết kế nội thất, trang trí nhà cũng như các hình thức nghệ thuật chú trọng đến màu sắc (hội họa, thời trang, chế bản …).  Nếu bỏ qua điều này nó như là việc làm nhà mà bỏ qua phần nền móng vậy.

Vì vậy, để tự do sáng tạo trong thiết kế, ý tưởng tốt là nên bắt đầu từ bánh xe màu sắc, khi bạn đã hiểu nó, nghĩ về nó, thì lựa chọn của bạn có thể làm ngạc nhiên chính bạn. Nó giúp cho bạn lựa chọn màu một cách dễ dàng, phù hợp và thú vị. Thực tế thì bạn càng nắm rõ về màu sắc, bạn càng thấy thú vị trong việc lựa chọn gam màu thiết kế nội thất, trang trí nhà hay đơn giản là mix đồ trang phục bạn mặc hàng ngày.

Dựa vào bánh xe màu sắc chúng ta có 6 cách phối màu cơ bản trong thiết kế mà bạn thường gặp nhất:

Phối màu đơn sắc (Monochromatic)

Đây là phối màu đơn giản nhất và cũng vô cùng hiệu quả. Khi sử dụng phối màu đơn sắc, bạn thường chỉ sử dụng một màu duy nhất hay đôi lúc bạn cũng có thể sử dụng nhiều sắc độ khác nhau của cùng một màu để chúng cộng hưởng với nhau.

Bí mật giúp bạn sử dụng sức mạnh của màu sắc trong nguyên lý design thị giác

Vì không quá cầu kì và phức tạp, thường thì phối màu đơn sắc nhìn rất dễ chịu với người nhìn về mặt cảm xúc. Tuy nhiên, cũng chính vì sự đơn giản và đôi lúc có phần đơn điệu đó, khi sử dụng phối màu này, bạn sẽ gặp khó khăn để tạo điểm nhấn với một số chi tiết trên bản thiết kế của mình.

Tham khảo thêm một số thiết kế nội thất phối màu đơn sắc – màu xanh của chúng tôi tại đây!

Phối màu tương đồng (Hay màu liền kề – Analogous)

Màu liền kề (thường là ba màu) giao tiếp rất tốt với những màu kế bên nó trên vòng tròn màu; qua đó, tạo nên những phối màu rất nhã nhặn và thu hút.

Bí mật giúp bạn sử dụng sức mạnh của màu sắc trong nguyên lý design thị giác
Thiết kế nội thất phối màu liền kề

Tuy có sự pha trộn của nhiều màu sắc, nhưng do các màu này đứng gần nhau trên vòng tròn màu, nên phối màu này không quá rối rắm và nhức mắt. Sử dụng kiều này khi bạn cần có nhiều màu phối hợp với nhau nhưng vẫn giữ cảm giác về một màu bạn yêu thích nào đó. Việc bố trí hợp lý sẽ tạo ra dòng chảy tự nhiên của màu sắc.

Vậy nên, khi sử dụng phối màu này, các nhà thiết kế sẽ bắt đầu từ việc chọn ra cho mình một màu chủ đạo. Màu này sẽ được sử dụng nhiều nhất. Sau đó, nhà thiết kế sẽ chọn màu thứ 2 với nhiệm vụ phân biệt các phần nội dung quan trọng. Màu thứ 3 thường dùng cho những chi tiết không quá quan trọng (thường là các chi tiết trang trí).

Phối màu tương phản nhau (Complementary)

Bí mật giúp bạn sử dụng sức mạnh của màu sắc trong nguyên lý design thị giác
Thiết kế thời trang sử dụng phối màu tương phản

Phối màu tương phản nhau là cách sử dụng những cặp màu đối xứng nhau trên vòng tròn màu để tạo nên những phối màu năng động và tràn đầy năng lượng. Với cặp màu đối xứng được sử dụng, bạn rất dễ để tạo điểm nhất cho các chi tiết quan trọng trên bản thiết kế của mình.

Bí mật giúp bạn sử dụng sức mạnh của màu sắc trong nguyên lý design thị giác
Thiết kế nội thất sử dụng phối màu tương phản

Cũng như phối màu tương đồng, khi chọn màu cho phối màu complementary này, các nhà thiết kế sẽ thường chọn cho mình một màu chủ đạo và sau đó sẽ kiếm màu đối xứng với nó làm màu phụ. Tuy nhiên, khi sử dụng phối màu này, bạn nên nhớ đừng sử dụng những màu có sắc độ nhạt (de-saturated colors), vì những màu như vậy sẽ làm mất đi tính tương phản cao giữa các cặp màu với nhau, vốn là điểm mạnh của phối màu này.

Phối màu bổ túc bộ ba (Triadic)

Bí mật giúp bạn sử dụng sức mạnh của màu sắc trong nguyên lý design thị giác

Phối màu bổ túc bộ ba (Hay phối màu tam giác) là cách tìm ra ba màu chủ đạo trên vòng tròn màu, ba màu chính là ba đỉnh của tam giác đều.  Đây là phối màu an toàn nhất trong các phối màu. Phối màu này được hình thành với ba màu nằm ở ba góc khác nhau của vòng tròn màu và tạo nên một hình tam giác đều.

Bí mật giúp bạn sử dụng sức mạnh của màu sắc trong nguyên lý design thị giác
Bí mật giúp bạn sử dụng sức mạnh của màu sắc trong nguyên lý design thị giác

Vì ba màu nằm ở ba góc khác nhau trên vòng tròn màu nên chúng kết hợp và bổ sung với nhau tạo nên một sự cân bằng cho phối màu này. Cũng chính vì sự cân bằng này, tuy có đến ba màu được sử dụng nhưng bạn sẽ thỉnh thoảng thấy phối màu này khá đơn điệu, an toàn và thiếu sáng tạo.

Phối màu bổ túc xen kẽ (Split-complementary)

Bí mật giúp bạn sử dụng sức mạnh của màu sắc trong nguyên lý design thị giác

Phối màu bổ túc xen kẽ – Hay Chọn theo cặp màu tương phản bổ sung (màu kiểu T). Kiểu chọn theo hình chữ T từ vòng tròn màu sắc, suy diễn từ cặp màu tương phản. Nó gồm một màu tương phản và hai màu bên cạnh màu tương phản kia. Việc chọn màu kiểu này giúp cho đa dạng màu hơn và nhiều khi bạn không muốn nhận thấy sự rõ ràng của tương phản.

Bí mật giúp bạn sử dụng sức mạnh của màu sắc trong nguyên lý design thị giác

Cách phối màu này sẽ giúp thu hút và gây ấn tượng mắt đến người dùng ngay từ lúc đầu và thường mở ra cho các nhà thiết kế rất nhiều cơ hội khám phá và tìm được các cặp màu lạ và độc đáo cho thiết kế của mình.

Phối màu bổ túc bộ bốn (Rectangular Tetradic hay Compound Complementary)

Bí mật giúp bạn sử dụng sức mạnh của màu sắc trong nguyên lý design thị giác

Đây chính là cách chọn màu theo hình vuông (chữ nhật). Cách sử dụng tương tự như tam giác, khi cần sự đa dạng của màu sắc. Có hai kiểu chọn: Theo hình vuông và theo hình chữ nhật(tetrad) từ đó chọn ra bốn màu ở đỉnh. Phối màu này được hình thành với hai cặp màu bổ túc trực tiếp. Những sự đối nghịch cũng như bổ sung giữa hai cặp màu này chính là điểm mạnh và khác biệt đặc trưng của phối màu này. Các cặp màu trong phối màu này thoạt nhìn thì rất khó để có thể phối hợp và sử dụng chúng đúng cách, vì thế bạn sẽ mất khá nhiều thời gian cho khâu chọn lọc và lên màu cho thiết kế của mình. Mẹo để chon màu cho phối màu này cũng khá cơ bản khi bạn cần chú ý cân bằng thật tốt giữa hai gam màu nóng (đỏ, cam hay vàng) và lạnh (xanh, tím).

Bí mật giúp bạn sử dụng sức mạnh của màu sắc trong nguyên lý design thị giác

Như vậy, chúng tôi đã giới thiệu 6 cách pha màu cơ bản mà bạn có thể thực hành ngay, vấn đề là, Designer không phải cứ áp công thức một cách máy móc vào thiết kế là xong, mà cần phải có sự sáng tạo. Và để sáng tạo, bạn cần hiểu rõ làm sao để có những cách pha màu trên?

Câu trả lời chính là nguyên tắc pha màu. Vậy nguyên tắc đó là gì? Đọc phần tiếp theo nhé

Bí mật của các cách pha màu – nguyên tắc pha màu

Trong cuốn Nguyên lý Design thị giác – Thầy Nguyễn Hồng Hưng đã chỉ rõ:

Có ba nguyên tắc pha màu:

Pha màu ánh sáng với ánh sáng (pha màu theo phép cộng).

Khi pha trộn hai luồng ánh sáng màu có thể tạo thành vùng sáng màu thứ ba có cường độ sáng mạnh hơn hai ánh sáng màu ban đầu.

Pha màu ánh sáng còn gọi là pha màu theo phép cộng, hay còn gọi là hòa sắc màu bổ sung. Nghĩa là các ảnh sáng bổ sung ánh sảng cho nhau để tạo ra màu mới.

Ví dụ: Ánh sáng màu lục pha với ánh sáng màu lam sẽ cho ra vùng sáng có màu da trời ngả chút xíu màu lá cây (cyan), có độ sáng hơn hai màu tạo ra nó.

Pha màu theo nguyên lý của màu ánh sáng được ứng dụng cho những trang trí ánh sáng nội ngoại thất thuộc nghệ thuật biểu diễn sân khấu, lễ hội ngoài trời và sử dụng trong ngành công nghiệp điện tử chế tạo. Ví dụ như các màn hình màu ti vi, máy tính, điện thoại di động, digital camera, máy ảnh kỹ thuật số, hay điện ảnh màu, V.V.. đều được tạo thành từ hòa sắc ánh sáng của ba đơn sắc sơ cấp đỏ (Red), xanh lá cây (Green) và lam (Blue), theo luật cộng màu (hệ màu RGB). Bạn có thể tìm hiểu kỹ hơn nguyên lý này trong chương 15 cuốn Nguyên lý design thị giác.

Pha màu theo phép trừ

Pha các màu vật chất trộn vào nhau, gọi là “pha màu theo phép trừ” còn gọi là cách “pha màu loại trừ” vì cường độ sáng của màu pha được bị giảm (trừ) đi so với màu sáng nhất trong thành phần tham gia pha màu.

Pha màu bằng các loại màu độc lập riêng biệt sắp đặt cạnh nhau (pha màu theo phép trung bình cộng), ví dụ như in offset, vẽ chấm, mosaic.

Càng nhiều màu tham gia tạo màu mới, thì màu mới đó là một hỗn hợp giống như màu bùn xám. Màu bùn này nếu có lượng màu đỏ nhiều thì sẽ là màu bùn nóng. Nếu lượng màu xanh nhiều thì ra màu bùn lạnh, và đậm lợt tùy theo các màu gốc ban đầu. Với sự pha trộn vật chất màu họa phẩm, màu công nghiệp, thì ba màu cơ bản trộn với nhau sẽ cho màu mới chỉ là màu xám đen, không đen hoàn toàn như lý thuyết, bởi còn lượng nhỏ ánh sáng phản xạ vẫn len lách trong hỗn hợp màu phản xạ tới mắt. Màu sắc luôn ảnh hưởng lẫn nhau. Cùng một màu nhưng để trên nền màu khác nhau sẽ cho thụ cảm tươi hay trầm, nóng hay lạnh khác nhau. Trừ khi màu phủ đè trên cùng thật dày đảm bảo bịt kín không để lớp màu bên dưới ánh xạ lên.

Để hiểu rõ những nguyên tắc pha màu trên bạn cần hiểu những khái niệm cơ bản như:

Sắc độ tự thân của màu

Tự thân màu cũng có sác độ khác nhau. Ví dụ: trên bánh xe màu có màu tím đậm nhất, màu vàng sáng nhất. Đặt một màu sáng lên một nền có màu đậm, sẽ nhìn thấy màu sáng đó tăng độ sáng hơn chính nó. Ngược lại, khi đặt màu đậm lên trên một nền sáng màu cũng vậy, màu đậm sẽ đậm hơn nữa. Cảm thụ màu và sắc độ của thị giác đều mang yếu tố tâm lý, khi có sự so sánh các tương quan.

Độ sáng tối của màu

Dù tự thân mỗi màu đều có sắc độ đậm nhạt khác nhau, nhưng để tạo ra sự sáng tạo trong mỗi thiết kế, bạn cần chủ động về sắc độ mỗi màu bất kỳ, làm đậm đều hơn hay nhạt đều hơn bằng cách thêm đen hay trắng, hoặc thêm màu đậm hay màu sáng hơn.

Bí mật giúp bạn sử dụng sức mạnh của màu sắc trong nguyên lý design thị giác

Vậy thêm định lượng như thế nào để đem lại một bản thiết kế với màu sắc tốt? Bạn lại cần tìm hiểu về màu tinh khiết, cường độ màu, …

Tương quan màu sắc

Mọitương quan màu sắc đều là những so sánh sáng tối và nóng lạnh, và cả tỷ lệ lượng màu nhiều ít hay diện tích lớn nhỏ cũng góp phần ảnh hưởng tới thụ cảm của thị giác.

Một màu nào đó nếu ở môi trường toàn màu lạnh hơn nó thì sẽ thành màu ấm. Ngược lại, nếu màu đó ở môi trường toàn màu nóng hơn, màu đó sẽ là màu lạnh hơn những màu quanh nó.

Vấn đề tương quan màu sắc của nguyên lý thị giác cực kỳ quan trọng trong design, vì thế bạn nên tìm hiểu nó kỹ hơn.

Tương quan màu sắc trong nguyên lý design thị giác

Màu sắc nhìn thì dễ sử dụng nhưng lại rất khó để thực hành trong thực tế đặc biệt là những ai trong ngành thiết kế lại càng phải tìm hiểu kỹ hơn. Khi tìm hiểu những nguyên lý cơ bản về màu sắc, bạn sẽ có tiền đề để phối hợp cùng những kinh nghiệm thiết kế cho ra hàng loạt tác phẩm thiết kế đầy sáng tạo và có thẩm mỹ cao. Làm design mà không nghiên cứu về màu sắc thì sẽ không thể có hàng loạt các thiết kế từ in ấn, truyền hình, website, thời trang, nội thất,… chất lượng được.

Những chia sẻ trên đây được chúng tôi tóm lược và sử dụng có tham khảo từ tác phẩm Nguyên lý design thị giác – TG Nguyễn Hồng Hưng. Cuốn sách không chỉ để cập đến màu sắc mà còn đến rất rất nhiều các vấn đề quan trọng về nguyên lý thị giác trong thiết kế, từ nguyên lý cơ bản đến cách ứng dụng. Vì vậy, nếu bạn là designer đừng bỏ qua cuốn sách ấy nhé!

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

X